In haar documentaire Zwart als roet onderneemt Sunny Bergman een persoonlijke zoektocht naar de onbewuste vooroordelen ten opzichte van huidskleur.

Het lijkt me dat ze daar goed in is geslaagd. “White privilege” is iets waarvan ik het bestaan intussen ook niet meer kan ontkennen. Normaal valt het niet eens op dat je privileges hebt, maar als je ze niet hebt dan kom je er keer op keer op een pijnlijke manier achter dat je ze niet hebt. Persoonlijk voorbeeld: Ik woon dichtbij de Duitse grens, en ten tijde van grenscontroles deed men bij mij nooit moeilijk, vaak kon ik gewoon doorrijden, zonder ook maar één seconde te hebben hoeven stoppen. Het viel op een gegeven moment op dat wanneer mijn (zwarte) vrouw naast mij zat, we ALTIJD moesten stoppen en de paspoorten uitgebreid met wantrouwige blik werden gecontroleerd. Dat kan geen toeval zijn.

Sunny Bergman doet, om haar punt te maken, iets wat ik aan één kant erg waardeer, maar waar ik persoonlijk ook nogal moeite mee heb. Ze gaat iets doen wat ze normaal gesproken verwerpelijk vindt, namelijk met een zwart geverfd gezicht door Londen wandelen om te choqueren, om reacties te peilen, om ons iets duidelijk te maken. Wel, de reacties waren overduidelijk: Als je niet bent opgegroeid met Zwarte Piet is het duidelijk dat hij een karikatuur is die niet veel verschilt van blackface, die al sinds jaar en dag ‘not done’ is. Mooi, punt gemaakt, maar waarom heb ik er dan moeite mee? Wel, als blackface ‘not done’ is dan is het ‘not done’, en ook niet als je Sunny Bergman heet. Racistische dingen roepen naar een zwart persoon is ook ‘not done’, maar moet het kunnen als je ‘een punt wil maken’? Dubbel gevoel dus. Bovendien vond ik dit niet eens het sterkste of overtuigendste gedeelte van de documentaire. Ze had beter de reacties van toeristen in Nederland tijdens de sinterklaasperiode kunnen laten zien, dat had hetzelfde effect gehad, aangezien deze reacties precies hetzelfde zullen zijn als je ernaar gaat vragen.

Sunny interviewt haar vader, die geen enkel besef heeft dat hij privileges heeft, en met haar buurmannen, die het ‘vak’ Sinterklaas en Zwarte Piet spelen uiterst serieus nemen. Ze zet hen niet in het beschuldigdenbankje, integendeel. Het zijn aardige mensen, leuke buren en een lieve vader. Ze interviewt de oprichters van de Facebook-pagina ‘Pietitie’, die het er zichtbaar erg moeilijk mee hebben een duidelijke motivatie te geven waarom Zwarte Piet nou per se zwart moet blijven. Het was grappig om die vader bij een anti-racisme demonstratie te zien, en zuchtend tegen zijn dochter zei: “Nu is het moment om een kant te kiezen.”

Vervolgens een verschillende etniciteiten-fietsendieven-test om nog maar eens te onderstrepen dat witte privileges wel degelijk bestaan. Er zijn vele van zulke testen op Youtube te vinden, met allen hetzelfde resultaat. Totaal niet verrassend, ik snap werkelijk niet dat mensen zo onder de indruk waren van dit fragment, maar mocht dit toch een eye-opener zijn geweest voor een aantal mensen, dan kan ik daar alleen maar blij om zijn.

Het gesprek van Sunny met haar oude huisgenoot vond ik goed, want het moet erg confronterend voor haar geweest zijn om erachter te komen dat zij, ondanks haar antiracistische instelling, na een gesprek over vroeger toch geen antwoord kan geven op de vraag: “Ben ook jij niet een heel klein beetje racistisch Sunny, een heel klein beetje maar?”